وداع با جاسوسی “مسیر تاریخ را تغییر داد”

روز چهارشنبه كرملین با تقدیر از یوهار وارتانیان ، افسر اطلاعاتی سابق شوروی ، كه به خنثی كردن توطئه نازی ها برای كشتن نخست وزیر انگلیس ، وینستون چرچیل ، رئیس جمهور سابق اتحاد جماهیر شوروی و فرانكلین روزولت ، رئیس جمهور فقید ایالات متحده ، كمك كرد ، اظهار داشت كه حرفه وی “ممکن است مسیر تاریخ را تغییر داده است”.

گوهر لئونوونا وارتانیان در 25 ژانویه سال 1926 درلنیناکان (گومری) در ارمنستان متولد شد. در اوایل دهه 1930، خانواده وی به ایران نقل مکان کردند. در 16 سالگی، او به گروه ضد فاشیست که در آن شوهر آینده اش گئورگ آندریویچ وارتانانیان حضور داشت پیوست. در سال 1943، به عنوان بخشی از این گروه، برای اطمینان از امنیت کنفرانس تهران در این عملیات شرکت کرد.

در سال 1951، زوج وارتانیان به اتحاد جماهیر شوروی بازگشتند، در 1956 آنها با موفقیت از موسسه زبانهای خارجی ایروان فارغ التحصیل شدند. در سال 1986، پس از 30 سال کار مثمر ثمر در شرایطی که به طور غیرقانونی زندگی می کردند، گوهر و گئورگ وارتانیان به وطن بازگشتند. این زن و شوهر با نام مستعار هنری و آنیتا فعالیت می کردند و از آنها با نام ماموران اطلاعاتی افسانه ای یاد می شود.

«این یک اسطوره ک‌گ‌ب است که پس از پایان جنگ منتشر شد. ایران از ابتدای جنگ توسط شوروی و بریتانیا اشغال شده بود و تا سال ۱۹۴۳ ساختار جاسوسی آلمانی‌ها در ایران از هم پاشید. تاکنون هیچ سندی دال بر تدارکات عملیات ترور تهران توسط نازی‌ها، به دست نیامده. تنها یک نوشته‌ از اتو اسکورزنی سرهنگ وافن اس‌اس که عملیات آزادسازی موسولینی را با موفقیت انجام داد در این باره باقی مانده که می‌گوید ابتکار ترور رهبران منتفقین مطرح اما همان روز کنار گذاشته شد».

رئیس جمهور ولادیمیر پوتین که در زمان جنگ سرد نیز یک افسر اطلاعاتی اتحاد جماهیر شوروی در آلمان شرقی بود ، به خانواده و نزدیکان وارتانی تسلیت گفت.

آقای واسیلیف ادامه می‌دهد: «به عقیده بسیاری از تاریخدانان، استالین شایعه تدارکات ترور در تهران را برای نزدیکی به روزولت و کاهش نفوذ چرچیل پخش کرد و پس از جنگ از این ماجرا این بار با اهداف تبلیغاتی استفاده کردند. ورتانیان که طی کنفرانس تهران تنها ۱۹ سال داشت نمی‌توانست به عنوان رئیس علمیات جلوگیری از ترور رهبران مهم‌تر‌ین قدرت‌های جهان تعیین شود -اگر البته چنین عملیاتی وجود داشت. ورتانیان و همسرش متعاقباً کارهای مهمی برای ک‌گ‌ب انجام دادند و مدال و نشان‌های افتخار بابت آن گرفتند اما این قسمت از فعالیت‌شان ربطی به ایران ندارد.»


پیشتر همسر گوهر ورتانیان، گئورگ وارتانیان در سن 88 سالگی در بیمارستانی در مسکو درگذشت. دمیتری مدودف در پیامی، آقای وارتانیان را “شخصیتی درخشان و یک وطن پرست واقعی” خواند. گئورگ وارتانیان در تعدادی از ماموریت های دشوار و تاریخی از جمله در تامین امنیت جلسه سران متفقین در تهران حضور داشت.